Ciekawostki

Znanych jest około 350 gatunków wierzb, z czego w Polsce występuje 28.Wszystkie wierzby są światłolubne. Ze względu na różnorodność gatunkową i pochodzenieniową, mają różne wymagania glebowe: od suchych gleb piaszczystych do urodzajnych, ale zawsze wilgotnych siedlisk. Wierzby, obok topoli, są najszybciej rosnącymi drzewami w Europie. Przykładowo przyrost wysokości wierzby energetycznej w ciągu pierwszego roku może sięgać 3m!

Wierzba jest uważana za jeden z symboli polskości.

21 marca jest obchodzony w Polsce jako Dzień Wierzby.W zależności od gatunku osiągają wiek 50-100 lat. Wierzby osiągają 1 metr średnicy pnia już w wieku ok. 75-80 lat, ustępując tym samym jedynie topolom. Większość innych drzew potrzebuje na to 130-150 lat!  Najstarsza wierzba w Polsce to wierzba krucha rosnąca w miejscowości Klempicz w woj. wielkopolskim. Drzewo to liczy prawie 190 lat. najwyższa w Europie wierzba to rosnąca w Niemczech wierzba biała o wysokości 40m .Najgrubsza wierzba w Polsce, a jest nią wierzba biała, rośnie w Nowym Dworze w gm. Morąg w woj. warmińsko-mazurskim. Obwód pnia drzewa wynosi 8.72m. Wierzby mają system korzeniowy płytki, ale dobrze rozwinięty, intensywnie wytwarzający odrośla. Wierzby posiadają wyjątkową zdolność ukorzeniania się pędów i gałązek przy ich zetknięciu z ziemią. Najlepsze efekty daje wetknięcie w wilgotną glebę prostej gałązki pozbawionej pędów bocznych. Należy to robić na wiosnę, niedługo przed pojawieniem się liści. Jednym z nielicznych wyjątków pozbawionych tej zdolności jest wierzba iwa. Wierzba płacząca jest jednym z najwcześniej rozwijających liście na wiosnę drzew oraz drzewem zdecydowanie najpóźniej tracącym je na zimę. Wiele gatunków wierzb (m.in. wierzba iwa) należy do najwcześniej kwitnących w Polsce drzew. Wierzby wraz z topolami i wiązami należą do najwcześniej owocujących drzew (środek wiosny). Jedną z rekordzistek jest tu wierzba iwa, której puszyste owocostany dojrzewają już w drugiej połowie maja. Na drugim biegunie znajduje się owocująca "dopiero" w połowie czerwca wierzba biała. Wartość kaloryczna drewna wierzby energetycznej wynosi ok. 19 MJ/kg suchej masy, co odpowiada 2/3 wartości opałowej średniej jakości węgla kamiennego. Wynika stąd, że z 1 ha uprawy można rocznie otrzymać podobną ilość energii, co z kilku ton węgla kamiennego.

Gatunki wierzby - zastosowanie

Są trzy gatunki wierzb, które najczęściej wykorzystywane są przez człowieka na różne cele użytkowe i dekoracyjne:

  • Wierzba wiciowa (salix viminalis) zwana konopianką (można też zastosować jej mieszańce np. Salix x smithiana)
  • Wierzba purpurowa (Salix purpurea)
  • Wierzba wawrzynkowa (Salix daphnoides)

Wymienione wyżej gatunki mają bardzo giętkie pędy, a zatem łatwo jest z nich formować przeróżne kształty altan. Pędy są długie i bardzo łatwo się ukorzeniają.

Wierzba biała (Salix alba) to gatunek rodzimy, występujący na całym obszarze naszego kraju. Zazwyczaj rośnie nad brzegami rzek, przy rowach i innych miejscach o bardzo wilgotnym podłożu. Często sadzi się ją na brzegach rzek w celu ich umocnienia i zabezpieczenia przed osuwaniem ziemi. Wykorzystywana jest również do rekultywacji terenów i wysypisk śmieci ze względu na rozbudowany system korzeniowy i szybki wzrost. Wierzba charakteryzuje się tym, że można jej przyciąć wierzchołek jako młodemu drzewku i nadal będzie wybijać nowe pędy. Po takim „goleniu” wierzby, ściętą, świeżą witkę wystarczy wsadzić do ziemi i da to początek nowej roślinie. Takie witki mają również inne zastosowanie, o czym będzie mowa dalej. Z ciekawostek o wierzbie warto jeszcze wspomnieć, że kora jej zawiera leczniczą salicynę czyli środek przeciwzapalny, przeciwgorączkowy i ściągający, występujący w znanej polopirynie, czy aspirynie. Korę zbiera się z 2 – 3 letnich gałęzi wczesną wiosną, gdy ruszają soki i łatwo jest ją oddzielić od drewna, a następnie suszy. Drugim gatunkiem wierzby popularnie występującym w Polsce jest wierzba wiciowa (Salix viminalis), zwana również wierzbą energetyczną. Podobnie jak wierzba biała, może być wykorzystywana do rekultywacji gruntów, oczyszcza gleby z metali ciężkich i związków toksycznych. Korzenie wierzby wychwytują ponad 80% zanieczyszczeń w wodach gruntowych.

Oprócz walorów ekologicznych, zarówno wierzba wiciowa jak i witki z ogłowionej wierzby białej mają szerokie zastosowanie dekoratorskie. Wykorzystuje się je bowiem do budowania żywych i suchych konstrukcji.

Wierzba jako symbol Polskości i wierzenia ludowe

Wierzba krucha była ważna w gospodarce chłopskiej i uprawiano ją po to, aby ją regularnie ogławiać (ścinać gałęzie u nasady drzewa) jako stale odradzające się źródło opału i trzonków na narzędzia. Jest to jedyne drzewo, które można tak traktować. Chłop cenił tę ofiarę z odrastających gałęzi jako dar boży. Niestety ogławianie wierzb kruchych zanika, przez co zanikają też miejsca lęgowe dla wielu gatunków ptaków. W dawnej Polsce wierzono, że bydło pędzone na pierwszy wypas powinno odpoczywać pod wierzbami, by zwiększyła się jego płodność. Wierzono u nas, że w starych wierzbach mieszkają demony wodne, diabeł i jego matka, a nawet babka. W dziuplach wierzb mają być ukryte skarby i zdarza się, że siedzący w nich diabeł przelicza w kółko pieniądze opuszczając dziuplę tylko raz w roku w Palmową, czyli Wierzbową Niedzielę. Wtedy dopiero można taki skarb znaleźć. Wierzbowe miotły uznawano za środek lokomocji czarownic podróżujących na sabat.

Według polskiej medycyny ludowej woda, w której ugotowano liście wierzby, może być skutecznym środkiem antykoncepcyjnym.

Wierzba jest uznawana także za drzewo odradzającego się życia, co wynika z obserwacji jej wzrostu – po zimie świeże pędy kiełkują nawet z poobcinanego pniaka. Z tego względu staje się atrybutem świąt wiosennych - Wielkanocy, a w działaniach magicznych zostaje wykorzystana do zapewnienia płodności ziemi. Ludową tradycją jest gest uderzania się wierzbowymi gałązkami w czasie świąt wielkanocnych, w trakcie którego wypowiada się formułę: „Nie ja biję, Wierzba bije, Bądź zdrów do roku i po roku!”